Η 25η Μαρτίου αποτελεί για τον Ελληνισμό μια ημέρα διπλής γιορτής: της εθνικής επετείου της Επανάστασης του 1821 και της θρησκευτικής εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Ανάμεσα στις παρελάσεις και τον σημαιοστολισμό, ένα έθιμο κυριαρχεί αδιαμφισβήτητα στο οικογενειακό τραπέζι: ο μπακαλιάρος σκορδαλιά.
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς ένα ψάρι του Ατλαντικού κατέληξε να γίνει το εθνικό έδεσμα μιας μεσογειακής χώρας; Η απάντηση κρύβεται στους κανόνες της νηστείας και στις δυσκολίες των περασμένων αιώνων.
Η Νηστεία και οι «Εξαιρέσεις» της Σαρακοστής
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η παλαιότερη και πιο αυστηρή περίοδος νηστείας της Ορθοδοξίας. Καθιερώθηκε περίπου τον 4ο αιώνα μ.Χ. και αρχικά προέβλεπε ξηροφαγία. Ωστόσο, μέσα σε αυτή την περίοδο πένθους και εγκράτειας, η Εκκλησία επιτρέπει τρεις φορές τη λεγόμενη «κατάλυση» (χαλάρωση) της νηστείας για την ενδυνάμωση των πιστών:
-
25η Μαρτίου (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου): Μια χαρμόσυνη, Θεομητορική εορτή όπου επιτρέπεται το ψάρι, το λάδι και το κρασί.
-
Κυριακή των Βαΐων: Δεσποτική εορτή αφιερωμένη στον Ιησού, όπου επίσης καταναλώνεται ψάρι.
-
Μεγάλη Πέμπτη: Επιτρέπεται μόνο το λάδι, εις ανάμνηση της παράδοσης του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.
Γιατί ειδικά Μπακαλιάρο;
Αν και ο Ευαγγελισμός επιτρέπει οποιοδήποτε ψάρι, ο μπακαλιάρος επικράτησε για λόγους καθαρά πρακτικούς και οικονομικούς.
-
Το «Ψάρι του Βουνού»: Στο παρελθόν, το φρέσκο ψάρι ήταν πολυτέλεια προσιτή μόνο σε όσους ζούσαν κοντά στα παράλια. Για τους κατοίκους της ηπειρωτικής Ελλάδας και των ορεινών χωριών, η μεταφορά φρέσκου ψαριού ήταν αδύνατη.
-
Η Λύση του Παστού: Ο μπακαλιάρος, αν και ψάρι του Βορειοανατολικού Ατλαντικού, έφτασε στην Ελλάδα τον 15ο αιώνα. Το γεγονός ότι διατηρούνταν παστός (με αλάτι) τον καθιστούσε φθηνό, εύκολο στη συντήρηση εκτός ψυγείου και διαθέσιμο παντού.
-
Η Καθιέρωση: Έτσι, ο μπακαλιάρος έγινε η «εύκολη λύση» για το τραπέζι της 25ης Μαρτίου, συνδυάζοντας τη θρησκευτική παράδοση με τις ανάγκες της φτωχής τότε ελληνικής υπαίθρου.
Το Έθιμο που Αντέχει στον Χρόνο
Από το 1838, όταν καθιερώθηκε επίσημα ο εορτασμός της Επανάστασης, ο μπακαλιάρος συνοδευόμενος από την απαραίτητη σκορδαλιά, σφραγίζει τη γιορτινή ατμόσφαιρα. Παρά την αφθονία φρέσκων ψαριών σήμερα, η παράδοση παραμένει ζωντανή, θυμίζοντάς μας τις ρίζες και την ιστορία της επιβίωσης του ελληνικού λαού.
Fun Fact: Τη Μεγάλη Πέμπτη, ημέρα κατάλυσης λαδιού, τελείται η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, η οποία πραγματοποιείται μόλις 10 φορές όλο τον χρόνο!
Χορηγούμενο
