Ήταν Σάββατο βράδυ, 25 Φεβρουαρίου 1973, όταν η νυχτερινή Αθήνα της δικτατορίας ετοιμαζόταν να διασκεδάσει, χωρίς να γνωρίζει ότι θα γινόταν μάρτυρας μιας από τις πιο σπαρακτικές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας μας. Στο κέντρο «Νεράιδα της Αθήνας», στην Κυψέλη, ο ήχος από το μπουζούκι έμελλε να σκεπαστεί από ουρλιαχτά. Το μακελειό του Νίκου Κοεμτζή δεν ήταν απλώς ένα ξέσπασμα βίας· ήταν μια κοινωνική έκρηξη που στοίχειωσε τη συλλογική μνήμη.
Το χρονικό στη Νεράιδα της Αθήνας: Οι «Βεργούλες» και η ιερή παραγγελιά
Όλα ξεκίνησαν για έναν άγραφο νόμο της νύχτας. Ο αδελφός του Νίκου, Δημοσθένης, σηκώθηκε να χορέψει τις «Βεργούλες» του Μάρκου Βαμβακάρη. Εκείνη την εποχή, η παραγγελιά ήταν ιερή και κανείς δεν επιτρεπόταν να πατήσει στην πίστα.
Ωστόσο, μια παρέα αστυνομικών που βρισκόταν στο κέντρο αγνόησε προκλητικά τον κανόνα, παρενοχλώντας τον χορευτή. Ο Νίκος Κοεμτζής, ένας άνθρωπος στιγματισμένος από τη φτώχεια και τις πολιτικές διώξεις της οικογένειάς του, είδε την κίνηση αυτή ως την έσχατη προσβολή. Με ένα μαχαίρι στο χέρι, όρμησε στην πίστα, σκοτώνοντας τρεις αστυνομικούς και τραυματίζοντας άλλους δύο, σε μια τυφλή προσπάθεια να χτυπήσει «το κακό που τον κυνηγούσε».
Η δίκη του Νίκου Κοεμτζή και η γέννηση ενός λαϊκού θρύλου
Η σύλληψη και η καταδίκη του Νίκου Κοεμτζή συγκλόνισαν το πανελλήνιο. Αν και το καθεστώς τον παρουσίασε ως ένα αδίστακτο «κτήνος», ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας είδε στο πρόσωπό του τον άνθρωπο που συνθλίβεται από το σύστημα και αντιδρά με τον μοναδικό τρόπο που ξέρει.
Καταδικάστηκε τρεις φορές σε θάνατο και οκτώ φορές σε ισόβια. Παρόλα αυτά, η ιστορία του μετατράπηκε σε σύμβολο:
-
Μουσική: Ο Διονύσης Σαββόπουλος έγραψε το εμβληματικό «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για τον Νίκο».
-
Κινηματογράφος: Η ταινία «Παραγγελιά» του Παύλου Τάσιου (1980) αποτύπωσε την τραγικότητα των γεγονότων.
Το τέλος μιας εποχής: Η αποφυλάκιση και τα τελευταία χρόνια του Κοεμτζή
Ο Νίκος Κοεμτζής αποφυλακίστηκε το 1996, έχοντας εκτίσει 23 χρόνια κάθειρξης. Τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του τα πέρασε ως μια “ζωντανή ιστορία”, πουλώντας την αυτοβιογραφία του έξω από τα δικαστήρια της Ευελπίδων.
Πέθανε το 2011, αφήνοντας πίσω του το αιώνιο ερώτημα: ήταν ένας στυγνός δολοφόνος ή το θύμα μιας κοινωνίας που γεννούσε αποδιοπομπαίους τράγους; Το σίγουρο είναι ότι εκείνο το βράδυ της 25ης Φεβρουαρίου, το ζεϊμπέκικο σταμάτησε να είναι χορός και έγινε μια αιματοβαμμένη κραυγή.
Σύρος: «Ηλία ρίχ’το»! Μπούκαρε στην πίστα με σκαπτικό μηχάνημα (Βίντεο)
Η κληρονομιά του Κοεμτζή στην Τέχνη: Τραγούδια και Ταινίες που έγραψαν ιστορία
Το μακελειό της «Νεράιδας» δεν έμεινε στα αστυνομικά χρονικά. Μεταπήδησε στην ελληνική κουλτούρα ως ένα λαϊκό ορατόριο για την καταπίεση και την έκρηξη του περιθωρίου. Αν θέλετε να κατανοήσετε το μέγεθος της επίδρασης του Νίκου Κοεμτζή, αξίζει να αναζητήσετε τα παρακάτω έργα:
1. Η ταινία «Παραγγελιά» (1980) του Παύλου Τάσιου
Πρόκειται για το απόλυτο κινηματογραφικό ντοκουμέντο της εποχής. Με πρωταγωνιστή τον Αντώνη Αντωνιάδη στον ρόλο του Κοεμτζή και τον Αντώνη Καφετζόπουλο, η ταινία απέσπασε 5 βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Δεν εστιάζει μόνο στο αίμα, αλλά στην ψυχοσύνθεση ενός ανθρώπου που νιώθει το κράτος να τον πνίγει.
Highlight: Η συγκλονιστική απαγγελία της Κατερίνας Γώγου που ντύνει την ταινία με ωμή, ποιητική βία.
2. «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για τον Νίκο» – Διονύσης Σαββόπουλος
Ο Σαββόπουλος, στο άλμπουμ «Ρεζέρβα» (1979), κυκλοφόρησε αυτό το δεκάλεπτο μουσικό έπος. Οι στίχοι του περιγράφουν τον Κοεμτζή σαν μια τραγική φιγούρα που χορεύει μόνος του, ενώ γύρω του ο κόσμος καταρρέει. Είναι το κομμάτι που μετέτρεψε το γεγονός σε θρύλο της ελληνικής μουσικής.
3. Το βιβλίο «Νίκος Κοεμτζής: Το Μακρύ Ζεϊμπέκικο»
Πρόκειται για την αυτοβιογραφία του, την οποία ο ίδιος πουλούσε για χρόνια έξω από τα δικαστήρια της Ευελπίδων και στο Μοναστηράκι. Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με τη δική του οπτική: τη μετάνοια, αλλά και το παράπονο για μια ζωή που «σημαδεύτηκε» πριν καν ξεκινήσει.
4. «Οι Βεργούλες» – Μάρκος Βαμβακάρης
Αν και το τραγούδι προϋπήρχε (1935), μετά το 1973 ταυτίστηκε αμετάκλητα με το πρόσωπο του Κοεμτζή. Κάθε φορά που ακούγεται σε λαϊκό πάλκο, η σκέψη όλων γυρνάει αυτόματα σε εκείνο το μοιραίο Σάββατο στην Κυψέλη.
Γιατί η ιστορία του Κοεμτζή συγκινεί ακόμα το 2026;
Η υπόθεση παραμένει επίκαιρη γιατί ακουμπά ευαίσθητες χορδές της ελληνικής κοινωνίας: την έννοια της τιμής, την κατάχρηση εξουσίας από τα όργανα της τάξης και το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε θύτη όταν νιώθει διαρκώς θύμα.
Χορηγούμενο
