Κάθε χρόνο στις 30 Ιανουαρίου, η Ορθοδοξία και ο ελληνισμός τιμούν από κοινού τους τρεις μεγίστους φωστήρες της Εκκλησίας: τον Βασίλειο τον Μέγα, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Η ημέρα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια θρησκευτική επέτειο, αλλά τη μεγαλύτερη γιορτή της Παιδείας και των Ελληνικών Γραμμάτων.
Η Ιστορία πίσω από την Καθιέρωση
Παρόλο που ο κάθε Άγιος έχει τη δική του ξεχωριστή ημέρα μνήμης, η κοινή τους εορτή θεσπίστηκε τον 11ο αιώνα, επί βασιλείας του Αλεξίου Κομνηνού.
Αιτία στάθηκε μια έντονη διαμάχη (στάση) ανάμεσα στους λόγιους της Κωνσταντινούπολης. Οι πιστοί είχαν χωριστεί σε τρεις παρατάξεις:
-
Ιωαννίτες: Θαύμαζαν τον Χρυσόστομο για τη ρητορεία του.
-
Βασιλειίτες: Προέκριναν τον Μέγα Βασίλειο για το κοινωνικό του έργο και τη σοφία του.
-
Γρηγορίτες: Εξύμνησαν τον Γρηγόριο για το βάθος της θεολογικής του σκέψης.
Τη λύση έδωσε ο Μητροπολίτης Ευχαΐτων Ιωάννης ο Μαυρόπους, ο οποίος, έπειτα από οπτασία, πρότεινε την κοινή εορτή τους. Οι Τρεις Ιεράρχες εμφανίστηκαν και του δήλωσαν: “Είμαστε ένα μπροστά στον Θεό και δεν υπάρχει ανάμεσά μας ούτε αντιδικία, ούτε πρώτος και δεύτερος”.
Η Γέφυρα Ελληνισμού και Χριστιανισμού
Οι Τρεις Ιεράρχες υπήρξαν οι κορυφαίοι εκφραστές της σύζευξης της ελληνικής παιδείας με τη χριστιανική πίστη.
-
Ελληνική Μόρφωση: Σπούδασαν στις κορυφαίες σχολές της εποχής (όπως της Αθήνας), κατέχοντας άριστα την αρχαία ελληνική φιλοσοφία.
-
Χριστιανική Διδασκαλία: Χρησιμοποίησαν τα εργαλεία της λογικής και της ρητορικής για να διατυπώσουν τα δόγματα της Εκκλησίας.
-
Κοινωνικό Έργο: Έθεσαν τη γνώση στην υπηρεσία του ανθρώπου, με κορυφαίο παράδειγμα τη «Βασιλειάδα» του Μεγάλου Βασιλείου.
Από την Τουρκοκρατία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Η σύνδεση της γιορτής με τα γράμματα ξεκίνησε ανεπίσημα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ως ανάγκη διατήρησης της εθνικής ταυτότητας. Ωστόσο, η επίσημη καθιέρωση ήρθε το 1841.
Η Σύγκλητος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών αποφάσισε τότε να θεωρείται η 30ή Ιανουαρίου ως η επίσημη ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος το 1881:
“Παιδεία και πίστις υπήρξαν οι δύο πόλοι περί ους έδει να στρέφεται η πνευματική και εθνική ημών διάπλασις.”
Υμνολογία της Ημέρας
Απολυτίκιον (Ήχος α’) «Τούς τρεῖς μεγίστους φωστῆρας τῆς Τρισηλίου θεότητος… Βασίλειον τόν μέγαν, καί τόν Θεολόγον Γρηγόριον, σύν τῷ κλεινῷ Ἰωάννη…»
Κοντάκιον (Ήχος β’) «Τούς Ἱερούς καί θεοφθόγγους Κήρυκας, τήν κορυφήν τῶν Διδασκάλων Κύριε…»
Οι Τρεις Ιεράρχες παραμένουν διαχρονικά πρότυπα για μαθητές και δασκάλους, υπενθυμίζοντας ότι η αληθινή μόρφωση δεν είναι μόνο συσσώρευση γνώσεων, αλλά καλλιέργεια ήθους και προσφοράς προς τον συνάνθρωπο.
Χορηγούμενο
