Η Μόνα Λίζα, το αριστούργημα που φιλοτέχνησε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι το 1506, συνεχίζει να εκπλήσσει την ανθρωπότητα. Πέρα από το αινιγματικό της χαμόγελο, μια επιστημονική μελέτη που είδε το φως της δημοσιότητας αποκαλύπτει ότι η Lisa Gherardini ίσως έπασχε από μια σοβαρή μεταβολική διαταραχή. Η ασθένεια της Μόνα Λίζα φαίνεται πως είναι αποτυπωμένη με ακρίβεια πάνω στον καμβά, προσφέροντας την πρώτη οπτική μαρτυρία μιας γενετικής πάθησης αιώνες πριν την επίσημη ιατρική περιγραφή της.
Η διάγνωση πίσω από το χαμόγελο: Οικογενής υπερχοληστερολαιμία και Μόνα Λίζα
Όταν εκατομμύρια επισκέπτες στο Λούβρο θαυμάζουν το έργο, ελάχιστοι προσέχουν δύο κλινικές λεπτομέρειες. Μια προσεκτική ματιά αποκαλύπτει ένα ξανθέλασμα (κίτρινη κηλίδα) στο αριστερό πάνω βλέφαρο και ένα λίπωμα (πρήξιμο) στο δεξί της χέρι. Σύμφωνα με τον Dr. Leiv Ose, αυτά τα σημάδια υποδηλώνουν ότι η Μόνα Λίζα έπασχε από οικογενή υπερχοληστερολαιμία, μια κληρονομική νόσο που προκαλεί επικίνδυνα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα.
Η χρήση υπέρυθρης φωτογραφίας επιβεβαίωσε ότι αυτές οι αλλοιώσεις δεν είναι φθορές του χρόνου, αλλά μέρος του αρχικού σχεδίου του Ντα Βίντσι. Ο Ιταλός μετρ, με την απαράμιλλη παρατηρητικότητά του, κατέγραψε τα συμπτώματα μιας νόσου που η ιατρική θα ονόμαζε «οικογενή υπερχοληστερολαιμία» μόλις το 1852.
Πώς η γενετική ασθένεια επηρέασε τη ζωή της Madonna Lisa
Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία είναι μια γενετική διαταραχή όπου το σώμα αδυνατεί να αποβάλει την «κακή» χοληστερόλη (LDL). Αυτό οδηγεί σε πρόωρα καρδιαγγειακά επεισόδια. Η Lisa Gherardini πέθανε σε ηλικία μόλις 37 ετών, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι η σπάνια ασθένεια ίσως έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον πρόωρο θάνατό της.
Αν και στον πίνακα δεν διακρίνεται το «κερατοειδικό τόξο» (ένας λευκός δακτύλιος στα μάτια), οι δερματικές βλάβες που αποτύπωσε ο Λεονάρντο είναι αρκετές για να θεωρηθεί ο πίνακας ως το παλαιότερο ιατρικό αρχείο αυτής της μεταβολικής πάθησης.
Απίστευτο: Παπούτσια Nike σε πίνακα ζωγραφικής του 17ου αιώνα
Ιατρικές ανακαλύψεις στην τέχνη: Από τον Ντα Βίντσι στις στατίνες
Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι δεν ήταν ο μόνος που κατέγραψε τέτοια φαινόμενα. Το άρθρο αναφέρει και το «Πορτρέτο μιας ηλικιωμένης γυναίκας» του Frans Hals (1663), όπου επίσης διακρίνονται ξανθώματα στα χέρια. Η ανακάλυψη της ασθένειας της Μόνα Λίζα συνδέεται ιστορικά με την εξέλιξη της φαρμακολογίας.
Χρειάστηκαν αιώνες παρατηρήσεων μέχρι ο Ιάπωνας επιστήμονας Akira Endo να ανακαλύψει τις στατίνες το 1971, μελετώντας μύκητες όπως ο Penicillium citrinum. Σήμερα, τα φάρμακα αυτά σώζουν εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως, αντιμετωπίζοντας την ίδια ακριβώς πάθηση που ταλαιπώρησε τη διασημότερη γυναίκα της ιστορίας της τέχνης.
Μόνα Λίζα: Τα μυστήρια, τα περίεργα και οι απαντήσεις για το διάσημο έργο του Ντα Βίντσι
Η κληρονομιά του Λεονάρντο ντα Βίντσι στην ιατρική επιστήμη
Ο «κώδικας» του Ντα Βίντσι δεν ήταν κάποιο κρυφό θρησκευτικό μήνυμα, αλλά η βαθιά κατανόηση της ανατομίας και της φυσιολογίας. Ο Λεονάρντο είχε παρατηρήσει την πάχυνση των αρτηριών και τη διαφορά τους ανάμεσα σε νέους και ηλικιωμένους. Η Μόνα Λίζα αποτελεί πλέον ένα εργαλείο εκπαίδευσης για τους γιατρούς, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως καθρέφτης της ανθρώπινης υγείας.
Ποιό είναι το αληθινό κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι στον διάσημο πίνακα του Βερμέερ;
Σήμερα, η οικογενής υπερχοληστερολαιμία πλήττει περίπου 1 στους 250 ανθρώπους. Η αποκωδικοποίηση των σημαδιών στον πίνακα μας υπενθυμίζει ότι η μάχη με τη χοληστερόλη είναι παλαιότερη από όσο φανταζόμασταν. Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά στο έργο, κοιτάξτε πέρα από το χαμόγελο· τα σημάδια μιας σιωπηλής ασθένειας βρίσκονται εκεί, κρυμμένα σε κοινή θέα εδώ και 500 χρόνια.
Χορηγούμενο
