Γιατί τα λαϊκά κέντρα ονομάστηκαν… «σκυλάδικα»: Η ιστορία πίσω από τον υποτιμητικό όρο

Τα μπουζούκια αποτελούν αναμφίβολα έναν από τους πιο αγαπημένους και διαχρονικούς τρόπους διασκέδασης των Ελλήνων. Οι πίστες, μικρές ή μεγάλες, γεμίζουν εδώ και δεκαετίες από κόσμο που αναζητά την ψυχική εκτόνωση μέσα από τσιφτετέλια, ζεϊμπέκικα και τα «βαριά καψουροτράγουδα» που «μιλάνε στην ψυχούλα».

Παρά τη διαχρονική τους δημοτικότητα, είναι πολλοί εκείνοι που επιλέγουν να τα αντιμετωπίζουν αφ’ υψηλού, αποκαλώντας τα υποτιμητικά «σκυλάδικα». Πώς όμως προέκυψε αυτός ο όρος που συνδέθηκε με τα λαϊκά νυχτερινά μαγαζιά, συνήθως δεύτερης κατηγορίας, και ποιες είναι οι ιστορικές του καταβολές;

Η Ερμηνεία του Πειραιά: «Βούρλα» και η Πελατεία

Μία από τις πλέον επικρατέστερες ερμηνείες για τη γέννηση του όρου εντοπίζεται στον Πειραιά, στα μέσα του περασμένου αιώνα.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Καθημερινή» (2002), η λέξη «σκυλάδικο» καθιερώθηκε στην περιοχή του Αγίου Διονυσίου. Εκεί βρισκόταν το διαβόητο οικοδομικό συγκρότημα «Βούρλα» ή αλλιώς το «Χαμαιτυπείον». Όπου διέμεναν και εκδίδονταν φτωχές γυναίκες, συχνά μεγαλύτερης ηλικίας, έναντι ελάχιστης αμοιβής.

Επίσης οι γυναίκες αυτές θεωρούνταν δεύτερης ή τρίτης κατηγορίας από τους κατοίκους της περιοχής. Οι φτωχοί πελάτες τους άρχισαν να αποκαλούνται «σκύλοι», καθώς περιφέρονταν στη γειτονιά όπως οι αγέλες των αδέσποτων. Κατά επέκταση, το προσωνύμιο «σκύλες» κόλλησε και στις άτυχες γυναίκες.

Όταν, μεταπολεμικά, η γειτονική Τρούμπα άρχισε να γεμίζει με λαμπερά καμπαρέ και δημοφιλείς καλλιτέχνιδες πρώτης γραμμής, τα λιγότερο φανταχτερά λαϊκά κέντρα άρχισαν να χαρακτηρίζονται ως «σκυλάδικα», ακολουθώντας την ίδια υποτιμητική λογική που χρησιμοποιήθηκε για τις φτωχές εκδιδόμενες γυναίκες και την πελατεία τους.

Η Θεωρία της Θεσσαλονίκης: Οι «Σκυλόμαγκες»

Ωστόσο μια άλλη ερμηνεία τοποθετεί τη γέννηση της λέξης στη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία του 1940. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, στα νυχτερινά μαγαζιά της συμπρωτεύουσας σύχναζαν οι λεγόμενοι «σκυλόμαγκες». Σκληροί τύποι της εποχής που συνήθιζαν να χορεύουν μόνο ζεϊμπέκικο.

Μάλιστα, ο Ηλίας Πετρόπουλος, εμβληματικός μελετητής του λαϊκού πολιτισμού, φαίνεται να συμφωνεί πως ο όρος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, και συγκεκριμένα στην περιαστική της περιφέρεια, στη δεκαετία του ’50, ως μια αντίδραση στην προσπάθεια για μικροαστική μετεξέλιξη των γνήσιων λαϊκών κέντρων.

Πρώτες Καταγραφές

Ανεξάρτητα από το πού ακριβώς γεννήθηκε ο όρος, η λέξη «σκυλάδικο» φαίνεται να υπήρχε στην ελληνική δημοσιογραφία πολύ νωρίτερα. Ήδη από τη δεκαετία του 1930 τη συναντάμε σε άρθρο της εφημερίδας «Ακρόπολις», που έγραφε χαρακτηριστικά: «Αυτοψία σε επαρχιακό σκυλάδικο, παρέα με την Τοσίτσα και τη Μαρίτσα».

Έτσι, το «σκυλάδικο», ένας όρος που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να υποτιμήσει χώρους και ανθρώπους, έχει πλέον καθιερωθεί στο λεξιλόγιο. Περιγράφοντας τα λαϊκά κέντρα διασκέδασης όπου ο χορός, το τσιφτετέλι και το «βαρύ» τραγούδι αποτελούν σταθερή αξία.