Η Επανάσταση του 1821 μέσα από τον φακό της εκπαίδευσης: Πώς παρουσιάζεται στα σχολικά βιβλία Ιστορίας

Άλλη μια «ξεχωριστή» επέτειος για την Επανάσταση του 1821 φτάνει, και μαζί της επιστρέφουν τα «τριμμένα λόγια» που κατήγγειλε ο Άγγελος Σικελιανός. Μέσα από τις ωραιολογίες των πανηγυρικών και τις τυπικές τελετές, οι πραγματικές ιστορικές αλήθειες συχνά κλειδώνονται στο χρονοντούλαπο, δίνοντας τη θέση τους σε εθνικούς μύθους. Είναι χαρακτηριστικό πως η έναρξη του Αγώνα ταυτίστηκε με τον Ευαγγελισμό μόλις το 1838, παραμερίζοντας την πραγματική προκήρυξη του Υψηλάντη τον Φεβρουάριο του 1821.

Ο Κοινωνικός Χαρακτήρας της Επανάστασης του 1821 και οι Ταξικές Συγκρούσεις

Η κυρίαρχη αφήγηση σήμερα επιχειρεί να αντικαταστήσει την «εθνική μυθολογία» με μια νέα κοσμοπολίτικη σύνθεση, «ξεχνώντας» όμως τη βάση: η Επανάσταση του 1821 ξεκίνησε από τα φτωχά λαϊκά στρώματα. Ο αγώνας δεν ήταν μόνο εθνικοαπελευθερωτικός, αλλά και βαθύτατα κοινωνικός.

Η Τουρκοκρατία είχε εκθρέψει τάξεις με συγκρουόμενα συμφέροντα. Απέναντι στην επανάσταση στάθηκαν συχνά ο ανώτερος κλήρος, οι Φαναριώτες και οι κοτζαμπάσηδες, οι οποίοι απολάμβαναν προνόμια ως «χριστιανοί Τούρκοι». Παρότι υπήρξαν λαμπρές εξαιρέσεις, η αλήθεια είναι πως η αριστοκρατία της εποχής επιδίωξε να καθοδηγήσει τον αγώνα για να διασφαλίσει τη δική της κυριαρχία στο νεοσύστατο κράτος.

Η Ιερά Συμμαχία και τα «Δάνεια της Ανεξαρτησίας» που Αλυσόδεσαν το Έθνος

Η Επανάσταση του 1821 ξέσπασε σε ένα εχθρικό διεθνές περιβάλλον. Η «Ιερά Συμμαχία» του Μέτερνιχ λειτουργούσε ως χωροφύλακας της Ευρώπης, έτοιμη να καταπνίξει κάθε φιλελεύθερη κίνηση. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η Ελλάδα κινδύνεψε να συντριβεί όχι μόνο από τον εξωτερικό εχθρό, αλλά και από τις εσωτερικές συνωμοσίες κατά των λαϊκών ηγετών, όπως ο Ανδρούτσος και ο Κολοκοτρώνης.

Καθοριστικό ρόλο στην εξάρτηση της χώρας έπαιξαν τα λεγόμενα «δάνεια της ανεξαρτησίας» του 1824 και 1825. Με όρους ληστρικούς, η χώρα υποθηκεύτηκε πριν καν αποκτήσει κρατική υπόσταση, οδηγώντας στην πτώχευση του 1827. Αυτή η οικονομική θηλιά επέτρεψε στις Μεγάλες Δυνάμεις να επεμβαίνουν στα εσωτερικά της Ελλάδας, μετατρέποντάς την σε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ αγγλόφιλων, γαλλόφιλων και ρωσόφιλων παρατάξεων.

Η Ανάγκη για μια Νέα Προσέγγιση στην Ιστορική Γνώση και την Εκπαίδευση

Σήμερα, είναι εμφανές ότι από τα σχολικά βιβλία απουσιάζει το πραγματικό ιστορικό πλαίσιο. Οι κοινωνικές συγκρούσεις εξοστρακίζονται και η Ιστορία μετατρέπεται σε ένα αρχιπέλαγος ασύνδετων πληροφοριών. Ο «φετιχισμός του εγχειριδίου» και η άκριτη απομνημόνευση για τις εξετάσεις εμποδίζουν τους νέους να κατανοήσουν το «πώς» και το «γιατί» των γεγονότων.

«Δίχως Ιστορία, η εξουσία μας οδηγεί εκεί που θέλει.» – Howard Zinn

Απέναντι σε αυτό, απαιτείται μια ριζοσπαστική αντι-πρόταση:

• Αλλαγή των Προγραμμάτων Σπουδών με στέρεες επιστημονικές βάσεις.

• Αποδόμηση της εορταστικής παράδοσης που στηρίζεται στο συναίσθημα και όχι στην κρίση.

• Διαμόρφωση ελεύθερων πολιτών με όπλο την ιστορική μνήμη.

Σε μια εποχή όπου οι νέες «Ιερές Συμμαχίες» (ΔΝΤ, ΝΑΤΟ, ΕΕ) επιβάλλουν τα δικά τους σχέδια, το όραμα των προγόνων μας για λευτεριά και κοινωνική δικαιοσύνη παραμένει ζωντανό. Η μόνη επιλογή αξιοπρέπειας παραμένει η μαζική λαϊκή αντίσταση, εμπνευσμένη από την αληθινή, μη εξωραϊσμένη Ιστορία του τόπου μας.