Η Σπηλιά του Κουφού και τα μυστήρια στον Λόφο Φιλοπάππου

Η Σπηλιά του Κουφού και τα μυστήρια στον Λόφο Φιλοπάππου

Ανεβαίνοντας στον Λόφο του Φιλοπάππου, λίγο πριν την κορυφή, ο επισκέπτης συναντά ένα παράξενο θέαμα: ένα λαξευμένο κτίσμα στον βράχο, γνωστό ως «Σπηλιά του Κουφού». Το όνομά της, γραμμένο με κόκκινα γράμματα σε μια πινακίδα, προκαλεί απορίες, ενώ η ίδια η μορφή της, με τα δύο σκοτεινά ανοίγματα να μοιάζουν με μάτια, προσθέτει στο μυστήριο. Πρόκειται για ένα υπόσκαφο κτίριο που αποτελεί τη νεότερη αρχαιολογική ανακάλυψη στην περιοχή, αλλά και το λιγότερο γνωστό.

Η Σπηλιά του Κουφού και τα μυστήρια στον Λόφο Φιλοπάππου – Ένας μύθος με ρίζες στην πραγματικότητα

Το όνομα «Σπηλιά του Κουφού» δεν βασίζεται σε ιστορικές πηγές της αρχαιότητας. Αντ’ αυτού, προέρχεται από μια λαϊκή παράδοση που ήθελε τη σπηλιά ως κατοικία ενός περιθωριοποιημένου κωφάλαλου άνδρα. Η ελλειπής ιστορική τεκμηρίωση επιβεβαιώνεται και από τις Αρχαιολογικές Συμβολές του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, που αναφέρουν ότι τα ονόματα των σπηλαίων είναι «συμβατικά» και προέρχονται από «λαϊκές πληροφορίες».

Παρόλα αυτά, η σπηλιά κρύβει ένα κομμάτι ιστορικής αλήθειας. Η πιο βάσιμη εκτίμηση είναι ότι κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία και αργότερα μετατράπηκε σε οικογενειακό ταφικό μνημείο. Όσοι πλησιάσουν τα κάγκελα της εισόδου μπορούν να διακρίνουν στο εσωτερικό της μια σειρά από αρχαίους τάφους, τέσσερις στον μεγάλο θάλαμο και δύο στον μικρό. Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες αυτών των τάφων παραμένουν άγνωστοι, καθώς δεν υπάρχουν γραπτές αναφορές από την αρχαιότητα ή από περιηγητές.

Λαϊκές δοξασίες και σκοτεινοί θρύλοι

Ολόκληρος ο Λόφος Φιλοπάππου, γνωστός και ως «Επτάθρονο», ήταν πάντοτε γεμάτος από υπόσκαφα μνημεία και σπηλιές που χρησίμευαν ως ιερά, κατοικίες, ή ακόμα και τόποι μυστηριακών λατρειών. Με το πέρασμα του χρόνου και κατά τον Μεσαίωνα, η σύνδεση αυτή έλαβε μια πιο σκοτεινή τροπή. Σύμφωνα με το ερευνητικό έργο του Βαγγέλη Ζήση, οι σπηλιές του λόφου δαιμονοποιήθηκαν στη συλλογική συνείδηση των Αθηναίων, οι οποίοι πίστευαν ότι εκεί κατοικούσαν οι «Κακές Αδελφές», υπεύθυνες για επιδημίες και ασθένειες.

Λόφος Φιλοπάππου: Η άγνωστη ιστορία του και ο λόγος που ονομάστηκε έτσι

Η γεωγραφική θέση του λόφου, τότε έξω από τα όρια της μεσαιωνικής πόλης, ενίσχυε το μυστήριο και έδινε τροφή στη φαντασία των κατοίκων. Οι σπηλιές, τόσο οι φυσικές όσο και οι τεχνητές, συνδέθηκαν με θρύλους, δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις, όπως επιβεβαιώνουν εκδόσεις της Εφορείας Αρχαιοτήτων. Ο αρχαιολόγος Φιλαδελφέας κατέγραψε ακόμα και μαγικές τελετές που πραγματοποιούνταν σε αυτές τις σπηλιές κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους και τον Μεσαίωνα.

Δείτε στο βίντεο το ενδιαφέρον οδοιπορικό του Odyssee στη Σπηλιά του Κουφού

Συμπερασματικά, η «Σπηλιά του Κουφού» είναι ένα ακόμα παράδειγμα του πώς η ιστορία και οι λαϊκές παραδόσεις μπλέκονται… Δημιουργώντας μια αφήγηση που αντικατοπτρίζει τόσο την αρχαία χρήση όσο και τους θρύλους που συνόδευαν τους λόφους της Αθήνας για αιώνες.