Λαζαράκια, κάλαντα και Βάγια: Η παράδοση του Σαββάτου του Λαζάρου

Το Σάββατο πριν την Κυριακή των Βαΐων είναι αφιερωμένο στον Λάζαρο, και ένα χαρακτηριστικό έθιμο είναι η παρασκευή των “Λαζαράκων”. Πρόκειται για μικρά ψωμιά σε ανθρώπινο σχήμα, που συμβολίζουν την ανάσταση. Ωστόσο είναι νηστίσιμα και έχουν μια ελαφριά γλυκύτητα, αρωματισμένα με σταφίδες, κανέλα, γαρύφαλλο και γλυκάνισο.

Πασχαλινές παραδόσεις

Τα “Λαζαράκια”, οι αυγοκουλούρες, τα καλιτσούνια (“το μοιρολόι της Παναγιάς”), το “κάψιμο του Ιούδα”, το σημαντήρι, το οφτό, το αντικριστό. Και το “Πάσχα των νεκρών” αποτελούν μερικές από τις πασχαλινές παραδόσεις. Πολλές από αυτές διατηρούνται ζωντανές σε διάφορες περιοχές. Περνώντας από γενιά σε γενιά και συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν.

Ωστόσο σε κάποιες περιοχές, το Σάββατο του Λαζάρου σηματοδοτεί μια διπλή έννοια: θάνατο και ζωή. Για αυτόν τον λόγο, οι αγρότες αποφεύγουν να συλλέξουν τη σοδειά τους εκείνη την ημέρα, πιστεύοντας ότι οι καρποί θα φέρουν κακοτυχία.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις του Πάσχα ξεκινούν από το Σάββατο του Λαζάρου. Σε πολλά χωριά, κορίτσια που ονομάζονται “Λαζαράκια” ή “Λαζαρίνες” συλλέγουν λουλούδια και στολίζουν ένα καλάθι. Την Κυριακή των Βαΐων, κρατώντας το καλάθι, πηγαίνουν στα σπίτια του χωριού τραγουδώντας τα κάλαντα του Λαζάρου.

Επίσης στην Εύβοια, για παράδειγμα, τα μικρά κορίτσια κάθε Σάββατο του Λαζάρου δένουν δύο ξύλα σταυρωτά, τα ντύνουν με παιδικά ρούχα. Και, κρατώντας ένα καλαθάκι με αγριολούλουδα, επισκέπτονται τα σπίτια λέγοντας τον “Λάζαρο”. Με το χαρακτηριστικό τραγούδι: «Ξύπνα Λάζαρη και μη κοιμάσι…».

Επιπλέον, τόσο στα χωριά όσο και στις πόλεις, νέοι κόβουν βάγια που μεταφέρουν στις εκκλησίες. Εκεί, οι γυναίκες πλέκουν τους σταυρούς που θα μοιραστούν στους πιστούς την Κυριακή των Βαΐων.

Επιπλέον στα περισσότερα χωριά της ανατολικής Κρήτης, τα παιδιά παίρνουν βάγια και σε ορισμένα σημεία τα πλέκουν, στολίζοντάς τα με λουλούδια. Κρατώντας τα, γυρνούν στα σπίτια ψάλλοντας τα κάλαντα του Λαζάρου: «Σήμερον έρχετ’ ο Χριστός…».

Τέλος, την Κυριακή των Βαΐων, μετά τη λειτουργία, οι πιστοί παίρνουν στα σπίτια τους σταυρούς από βάγια και ένα κλαδί ελιάς. Υπάρχει επίσης το έθιμο να τρώνε ψάρι αυτή την ημέρα, όπως αναφέρεται και στη λαϊκή παροιμία: «Την ημέρα των Βαγιώ…».